มโนราห์อ้อมจิตร เจริญศิลป์ มีชื่อจริงว่า นางอ้อม สงแทน เป็นศิลปินโนราที่มีบทบาทสำคัญในการสืบสานศิลปะการแสดงโนราของภาคใต้ โดยมีภูมิลำเนาอยู่ใน ตำบลกงหรา อำเภอกงหรา จังหวัดพัทลุง
จุดเริ่มต้นการเรียนโนรา
มโนราห์อ้อมจิตรเริ่ม ฝึกเรียนโนราตั้งแต่อายุ 6 ปี โดยมี อาจารย์คล้อย วิเชียรศิลป์ หรือโนราคล้อย วิเชียรศิลป์ ศิลปินโนราชื่อดังของจังหวัดตรัง เป็นครูผู้ถ่ายทอดวิชาให้ ในระยะแรกเรียนรู้ในลักษณะ “ครูพักลักจำ” ก่อนที่อาจารย์คล้อยจะเห็นแววและความสามารถ จึงขออนุญาตบิดามารดาเพื่อนำไปฝึกฝนและพาออกแสดงตามงานต่าง ๆ
จุดเปลี่ยนสำคัญในชีวิต
เมื่อมโนราห์อ้อมจิตรมีอายุ 10 ปี บิดาได้เสียชีวิต เหตุการณ์ดังกล่าวถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของชีวิตและเส้นทางการแสดงโนรา
หลังจากนั้นได้เดินทางไปจังหวัดตรังเพื่อไปหา โนราแป้น เครื่องงาม เพื่อฝึกและร่วมคณะ แต่ในช่วงแรกยังไม่ได้ออกแสดงอย่างจริงจัง
ต่อมาในงานเทศกาลที่ วัดท่าฉลอม เกิดอุบัติเหตุทำให้สมาชิกบางส่วนของคณะโนราได้รับบาดเจ็บและไม่สามารถขึ้นแสดงได้ คณะจึงขาดผู้แสดง โนราแป้นจึงให้มโนราห์อ้อมจิตรทดลองขึ้นแสดงแทน
ครั้งนั้นมโนราห์อ้อมจิตรสามารถ รำโนรา ว่าบทกลอนหลังม่าน และว่ากลอน ได้อย่างโดดเด่น จนทำให้คนในคณะเห็นถึงความสามารถและพรสวรรค์ของเธอ

มโนราอ้อมจิตร เจริญศิลป์ เป็นศิลปินโนราอาวุโสของจังหวัดพัทลุง ผู้มีความเชี่ยวชาญด้านศิลปะการแสดงโนรา โดยเฉพาะ การว่าบทและการว่ากลอนตามแบบกลอนสายจังหวัดพัทลุง ซึ่งถือเป็นจุดเด่นและเอกลักษณ์สำคัญของท่าน นอกจากนี้ยังมีความสามารถด้านการรำโนรา การว่าบทกลอนหลังม่าน และการแสดงโนราในรูปแบบต่าง ๆ
มโนราอ้อมจิตรเริ่มฝึกเรียนโนราตั้งแต่อายุ 6 ปี และได้รับการถ่ายทอดจากอาจารย์คล้อย วิเชียรศิลป์ ต่อมาได้มีโอกาสแสดงร่วมกับคณะโนราและศิลปินโนราหลายท่าน จนพัฒนาความสามารถและได้รับการยอมรับในวงการโนรา โดยเฉพาะความสามารถในการรำ การว่าบท และการว่ากลอนที่มีความโดดเด่น
นอกจากทักษะด้านการแสดงแล้ว มโนราอ้อมจิตรยังมีความสามารถด้าน การบริหารจัดการคณะโนราและการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่ มีบทบาทในการสืบสานศิลปะโนราให้ดำรงอยู่ในชุมชนและครอบครัว จึงถือเป็นผู้มีภูมิปัญญาและองค์ความรู้สำคัญด้านศิลปะการแสดงพื้นบ้านของจังหวัดพัทลุง

องค์ความรู้เฉพาะด้านที่สามารถนำมาจัดเป็นฐานการเรียนรู้ ได้แก่

การรำโนราและท่ารำพื้นฐาน
การว่าบทโนรา
การว่ากลอนสายพัทลุง
การว่าบทกลอนหลังม่าน
การขับร้องและการสื่ออารมณ์ในการแสดง
เครื่องแต่งกายและองค์ประกอบการแสดงโนรา
การบริหารจัดการคณะโนรา
การถ่ายทอดและสืบสานภูมิปัญญาโนราสู่เยาวชน

• เป็นศิลปินโนราที่มีความเชี่ยวชาญด้านการแสดงโนราแบบดั้งเดิม โดยมีความสามารถทั้งการรำ การว่าบท และการว่ากลอน โดยเฉพาะการว่ากลอนสายพัทลุง ซึ่งเป็นจุดเด่นของท่าน
• มีความโดดเด่นด้านการว่ากลอนสด สามารถแต่งและร้องกลอนให้สอดคล้องกับเรื่องราวและสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญของศิลปินโนรา
• มีผลงานการแสดงกับคณะโนราและศิลปินโนราที่มีชื่อเสียง รวมถึงเคยรำร่วมกับ โนรายก ศ.ชูบัว และได้รับการยอมรับในด้านความสามารถทางการแสดงโนรา
• สร้างชื่อเสียงอย่างมากในช่วงประมาณ พ.ศ. 2514 โดยมีโอกาสเดินทางไปแสดงในต่างประเทศ เช่น ประเทศมาเลเซียและสิงคโปร์ โนรา
• ก่อตั้งและบริหารคณะโนราอ้อมจิตร เจริญศิลป์ ซึ่งได้รับการกล่าวถึงในงานด้านวัฒนธรรมว่าเป็นตัวอย่างของคณะโนราผู้หญิงที่สามารถบริหารจัดการและพัฒนาคณะโนราในรูปแบบใหม่จนประสบความสำเร็จ
• ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านโนราแก่เยาวชนและผู้สนใจ อย่างต่อเนื่อง ถือเป็นบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์และสืบทอดภูมิปัญญาศิลปะพื้นบ้านภาคใต้
• ได้รับรางวัลอันทรงเกียรติจากการประกวดโนราและดนตรีพื้นบ้าน โดยแหล่งข้อมูลระบุถึงรางวัลพระราชทานจาก สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในการประกวดโนราและดนตรีพื้นบ้านของสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสงขลา
• มีบทบาทในเวทีแลกเปลี่ยนความรู้เกี่ยวกับโนรา โดยได้รับเชิญร่วมเสวนาในฐานะโนราอาวุโสจังหวัดพัทลุง ในประเด็นเกี่ยวกับบทบาทของผู้หญิงในโลกโนรา

1. การเรียนรู้จากครูภูมิปัญญา
ให้ผู้เรียนเรียนรู้โดยตรงจากครูมโนราหรือศิลปินผู้มีประสบการณ์ เช่น ประวัติความเป็นมา ท่ารำ การว่าบท การว่ากลอน และองค์ประกอบของการแสดง
2. การสาธิตและฝึกปฏิบัติ
ครูสาธิตท่ารำหรือทักษะทีละขั้นตอน แล้วให้ผู้เรียนปฏิบัติตาม โดยเริ่มจากท่าพื้นฐานไปสู่ท่าที่มีความซับซ้อนมากขึ้น
สาธิต → ปฏิบัติตาม → ฝึกซ้ำ → แก้ไข → ปฏิบัติได้ด้วยตนเอง
3. การเรียนรู้แบบเลียนแบบ
ผู้เรียนสังเกตท่าทาง จังหวะ การเคลื่อนไหว และลีลาของครู แล้วฝึกเลียนแบบ เพื่อสร้างความคุ้นเคยกับรูปแบบการรำและจังหวะของมโนรา
4. การฝึกซ้ำอย่างต่อเนื่อง
ท่ารำและการว่าบทต้องอาศัยความจำและความชำนาญ จึงควรฝึกอย่างสม่ำเสมอ โดยแบ่งการฝึกเป็นช่วงสั้น ๆ และเพิ่มระดับความยากตามความสามารถของผู้เรียน
5. การเรียนรู้แบบรายบุคคล
ครูสังเกตความสามารถของผู้เรียนแต่ละคนและให้คำแนะนำเฉพาะบุคคล เช่น การวางมือ การใช้เท้า การทรงตัว จังหวะ และการแสดงอารมณ์
6. การเรียนรู้แบบกลุ่ม
จัดให้ผู้เรียนฝึกเป็นกลุ่ม เพื่อเรียนรู้การทำงานร่วมกัน การรักษาจังหวะ การประสานการรำ และการรับผิดชอบหน้าที่ของตนเอง
7. การเรียนรู้ผ่านการแสดงจริง
ให้ผู้เรียนมีโอกาสขึ้นแสดงต่อหน้าผู้อื่น โดยเริ่มจากการแสดงสั้น ๆ แล้วพัฒนาไปสู่การแสดงเป็นชุด การแสดงจริงช่วยสร้างความมั่นใจและทำให้ผู้เรียนเข้าใจองค์ประกอบของมโนราอย่างเป็นระบบ
8. การเรียนรู้จากสื่อและเทคโนโลยี
ใช้ภาพถ่าย วิดีโอ เสียงดนตรี และสื่อดิจิทัลเพื่อให้ผู้เรียนสามารถทบทวนท่ารำ จังหวะ และการแสดงได้ด้วยตนเอง
9. การเรียนรู้จากการสังเกตและสะท้อนผล
หลังการฝึกหรือการแสดง ให้ผู้เรียนพูดคุยหรือเขียนสะท้อนว่า “ทำอะไรได้ดี สิ่งใดต้องปรับปรุง และได้เรียนรู้อะไรจากครูและการฝึกครั้งนี้” เพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของตนเอง
10. การเรียนรู้จากบริบทและวัฒนธรรมท้องถิ่น
เชื่อมโยงการเรียนมโนรากับวิถีชีวิต ความเชื่อ ประเพณี ภาษา ดนตรี เครื่องแต่งกาย และประวัติศาสตร์ของชุมชน เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจว่า มโนราไม่ได้เป็นเพียงการร่ายรำ แต่เป็นภูมิปัญญาที่สะท้อนอัตลักษณ์ของคนภาคใต้

• 1. การถ่ายทอดองค์ความรู้
o ถ่ายทอด ประวัติความเป็นมาและคุณค่าของโนรา ให้ผู้เรียนเข้าใจรากเหง้าและความสำคัญของศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น
o ถ่ายทอด ท่ารำและลีลาการแสดงโนรา ตั้งแต่ท่าพื้นฐาน การเคลื่อนไหว การตั้งวง และการรำประกอบจังหวะ
o ถ่ายทอด การว่าบทและการว่ากลอน ซึ่งเป็นทักษะสำคัญของการแสดงโนรา
o ถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับ เครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ และอุปกรณ์ประกอบการแสดง
o ถ่ายทอดความรู้ด้าน ดนตรีและจังหวะประกอบการแสดง รวมถึงการประสานงานระหว่างผู้รำกับนักดนตรี
o ถ่ายทอด ขนบธรรมเนียม ความเชื่อ และพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับโนรา โดยคำนึงถึงความเหมาะสมและบริบทของชุมชน
o ใช้วิธี ครูภูมิปัญญาสาธิต → ผู้เรียนฝึกปฏิบัติ → ให้คำแนะนำ → ผู้เรียนแสดงจริง เพื่อให้เกิดทักษะจากประสบการณ์ตรง
2. การอนุรักษ์โนรา
การอนุรักษ์มุ่งรักษาองค์ความรู้และรูปแบบการแสดงที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น โดยดำเนินการ เช่น
o จัดตั้ง แหล่งเรียนรู้หรือศูนย์เรียนรู้โนรา สำหรับเด็ก เยาวชน และประชาชน
o บันทึกองค์ความรู้ ประวัติ บทกลอน ท่ารำ และเรื่องราวของครูโนราไว้เป็นหลักฐาน
o จัดกิจกรรมฝึกอบรมและสาธิตการแสดงอย่างต่อเนื่อง
o ส่งเสริมให้สถานศึกษาและชุมชนจัดกิจกรรมการเรียนรู้เกี่ยวกับโนรา
o สนับสนุนการจัดแสดงโนราในงานประเพณีและกิจกรรมสำคัญของชุมชน
o ดูแลและรักษาเครื่องแต่งกาย เครื่องดนตรี และอุปกรณ์การแสดงไม่ให้สูญหาย
3. การสืบสานสู่คนรุ่นใหม่
การสืบสานควรเปิดโอกาสให้เด็กและเยาวชน “เรียนรู้จากครู ลงมือปฏิบัติ และนำไปสร้างสรรค์ต่อ” โดยสามารถดำเนินการผ่าน
o ชมรมหรือกลุ่มเยาวชนรักษ์โนรา
o การจัดค่ายฝึกอบรมโนรา
o การเรียนรู้จากศิลปินและครูภูมิปัญญาโดยตรง
o การจัดการแสดงของเยาวชน
o การนำเทคโนโลยีและสื่อออนไลน์มาใช้เผยแพร่ความรู้
o การสร้างสื่อการเรียนรู้ เช่น วิดีโอ ภาพถ่าย หนังสือ และสื่อดิจิทัล
o การเชื่อมโยงการเรียนรู้โนรากับวิชาศิลปะ สังคมศึกษา ภาษาไทย ดนตรี และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น