ถ้ำไก่ชน จังหวัดพัทลุง หรือถ้ำชนไก่ เป็นแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติในหมู่ที่ 6 เขตเทศบาลตำบลกงหรา อำเภอกงหรา จังหวัดพัทลุง ตั้งอยู่ในภูเขาที่มีทุ่งนาและภูมิประเทศชนบทล้อมรอบ เป็นสถานที่ที่สะท้อนภาพของกงหราในฐานะพื้นที่เกษตรกรรมได้ชัดเจน เพราะภูเขาและทุ่งนาเป็นองค์ประกอบสำคัญของภูมิประเทศในชุมชน ถ้ำแห่งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงจุดชมถ้ำธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงระหว่างภูเขา ผืนดิน ท้องนา และวิถีชีวิตของคนในอำเภอกงหราไว้อย่างเรียบง่าย

ลักษณะทางกายภาพที่สำคัญ ได้แก่
เป็นถ้ำธรรมชาติในพื้นที่ภูเขา มีสภาพแวดล้อมเชื่อมโยงกับภูมิประเทศภูเขาของตำบลกงหรา
ภายในถ้ำมีลานโล่ง มีพื้นที่ค่อนข้างกว้าง ทำให้สามารถใช้เป็นพื้นที่พักผ่อนและศึกษาธรรมชาติได้
มีช่องลมภายในถ้ำ ทำให้อากาศสามารถถ่ายเทและมีลมพัดผ่าน ส่งผลให้บริเวณภายในถ้ำมีบรรยากาศเย็นสบาย
บริเวณโดยรอบมีภูเขาและทุ่งนา สะท้อนลักษณะภูมิประเทศและวิถีเกษตรกรรมของชุมชนกงหรา
สภาพแวดล้อมภายในถ้ำแตกต่างจากภายนอก โดยบริเวณถ้ำอาจมีแสงน้อย ความชื้นสูง และพื้นผิวไม่เรียบ จึงเหมาะสำหรับนำมาเรียนรู้เรื่องปัจจัยทางกายภาพของระบบนิเวศ
เป็นพื้นที่ที่มีความสัมพันธ์กับระบบนิเวศโดยรอบ เพราะถ้ำ ภูเขา พืชพรรณ แหล่งน้ำ และพื้นที่เกษตรโดยรอบล้วนเป็นองค์ประกอบของสภาพแวดล้อมในพื้นที่
ถ้ำไก่ชน ตำบลกงหรา เป็นถ้ำธรรมชาติที่ตั้งอยู่ในบริเวณภูเขา มีลานโล่งและช่องลมที่ช่วยให้อากาศถ่ายเท ภายในและบริเวณโดยรอบมีสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันทั้งด้านแสง อุณหภูมิ ความชื้น และลักษณะพื้นผิว โดยพื้นที่รอบถ้ำประกอบด้วยภูเขาและทุ่งนา จึงเป็นแหล่งเรียนรู้ที่เหมาะสำหรับศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะทางกายภาพกับระบบนิเวศและสิ่งมีชีวิตในท้องถิ่น

คุณค่าด้านการเรียนรู้ระบบนิเวศทางธรรมชาติ (ถ้ำไก่ชน)
ถ้ำไก่ชน ตำบลกงหรา อำเภอกงหรา จังหวัดพัทลุง เป็นแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติที่สามารถนำมาใช้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อมได้ โดยผู้เรียนสามารถเรียนรู้จากสภาพพื้นที่จริง ทั้งบริเวณภายในถ้ำ บริเวณปากถ้ำ และพื้นที่โดยรอบ ซึ่งมีคุณค่าด้านการเรียนรู้ ดังนี้
1.เป็นแหล่งเรียนรู้ระบบนิเวศจากพื้นที่จริง ผู้เรียนสามารถสังเกตองค์ประกอบของระบบนิเวศ ได้แก่ สิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต และเห็นความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่าง ๆ ในธรรมชาติ
2.เรียนรู้ปัจจัยทางกายภาพของระบบนิเวศ เช่น แสง อุณหภูมิ ความชื้น อากาศ น้ำ และลักษณะพื้นผิว ซึ่งแต่ละปัจจัยมีผลต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต
3.ศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพ สามารถสำรวจสิ่งมีชีวิตบริเวณถ้ำและพื้นที่โดยรอบ เช่น พืช สัตว์ และสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก พร้อมเรียนรู้การปรับตัวให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม
4.เรียนรู้ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต เช่น การเป็นผู้ผลิต ผู้บริโภค และผู้ย่อยสลาย รวมถึงการถ่ายทอดพลังงานผ่านห่วงโซ่อาหารและใยอาหาร
5.ฝึกทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ผู้เรียนสามารถฝึกการสังเกต ตั้งคำถาม สำรวจ เก็บข้อมูล บันทึกข้อมูล วิเคราะห์ และสรุปผลจากสิ่งที่พบในพื้นที่จริง
6.สร้างความตระหนักด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติ การได้เรียนรู้ระบบนิเวศจากสถานที่จริงช่วยให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของถ้ำและทรัพยากรธรรมชาติ ตระหนักถึงผลกระทบจากการทิ้งขยะ การทำลายสิ่งแวดล้อม หรือการรบกวนสิ่งมีชีวิต
7.เชื่อมโยงธรรมชาติกับชุมชน ผู้เรียนสามารถศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างทรัพยากรธรรมชาติกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน รวมทั้งบทบาทของชุมชนในการดูแลรักษาแหล่งธรรมชาติ
8.ส่งเสริมการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติ การสำรวจถ้ำและพื้นที่โดยรอบทำให้ผู้เรียนได้รับทั้งความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ตรง ซึ่งช่วยให้เกิดความเข้าใจที่ชัดเจนกว่าการเรียนจากตำราเพียงอย่างเดียว

เน้นการเรียนรู้จากสถานที่จริง การสำรวจ การสังเกต การลงมือปฏิบัติ และการอนุรักษ์ธรรมชาติ เพื่อให้ผู้เรียนเกิดทั้งความรู้ ทักษะ และจิตสำนึกในการดูแลระบบนิเวศ
1.เรียนรู้ธรรมะกับการอนุรักษ์ แนวคิดด้านคุณธรรมที่สามารถนำมาเชื่อมโยงกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ เช่น ความไม่เบียดเบียน ความรับผิดชอบ ความมีสติ ความพอประมาณ และการใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า
2.จัดกิจกรรมวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เพื่อให้ประชาชนในชุมชนได้เข้าร่วมกิจกรรม
3.กิจกรรมจิตอาสาพัฒนา
4.สำรวจและบันทึกข้อมูลสิ่งมีชีวิตและสภาพแวดล้อมบริเวณถ้ำ

การอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งเรียนรู้
การอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งเรียนรู้ประเภทถ้ำ ควรมุ่งรักษา ทรัพยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ คุณค่าทางวัฒนธรรม และความปลอดภัยของผู้เข้าเยี่ยมชม ควบคู่กัน โดยเฉพาะถ้ำที่เป็นทั้งแหล่งธรรมชาติและสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อหรือพิธีกรรมทางศาสนา เช่น ถ้ำไก่ชน สามารถดำเนินการได้ดังนี้
1. การอนุรักษ์สภาพธรรมชาติของถ้ำ
• ไม่ทุบ ขีดเขียน หรือทำลายผนังและหินภายในถ้ำ
• ไม่เก็บหิน ดิน หินงอก หินย้อย หรือสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติออกจากพื้นที่
• ไม่จับหรือรบกวนสัตว์ที่อาศัยอยู่ภายในถ้ำ
• รักษาสภาพแวดล้อมและความสมดุลของระบบนิเวศ
• หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมีหรือวัสดุที่อาจก่อให้เกิดมลพิษ
• ควบคุมปริมาณผู้เข้าใช้พื้นที่ให้เหมาะสมกับสภาพของถ้ำ
2. การรักษาความสะอาดและสิ่งแวดล้อม
• จัดให้มีจุดทิ้งขยะที่เหมาะสมบริเวณพื้นที่บริการ
• ส่งเสริมแนวคิด “นำขยะกลับออกจากถ้ำ”
• ไม่ทิ้งเศษอาหารหรือสิ่งของภายในถ้ำ
• ดูแลบริเวณโดยรอบให้สะอาดและเป็นระเบียบ
• ลดการใช้พลาสติกและวัสดุที่ก่อให้เกิดขยะในการจัดกิจกรรม
3. การอนุรักษ์ระบบนิเวศ
ควรมีการสำรวจและติดตามสิ่งมีชีวิตภายในถ้ำและบริเวณโดยรอบอย่างสม่ำเสมอ เช่น พืช สัตว์ และสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก เพื่อเป็นข้อมูลพื้นฐานในการจัดการพื้นที่ และควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่รบกวนแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิต
4. การพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้
จัดทำสื่อเพื่อให้ผู้เรียนและประชาชนสามารถเรียนรู้จากพื้นที่จริง เช่น
• ป้ายข้อมูลเกี่ยวกับประวัติและลักษณะของถ้ำ
• ป้ายให้ความรู้เกี่ยวกับระบบนิเวศ
• แผนผังเส้นทางศึกษาธรรมชาติ
• จุดเรียนรู้เกี่ยวกับพืชและสัตว์
• QR Code สำหรับศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
• แบบสำรวจและใบงานสำหรับนักเรียน
• สื่อภาพถ่าย แผนภาพ และสื่อดิจิทัล
5. การพัฒนาเส้นทางศึกษาธรรมชาติ
กำหนดเส้นทางที่ชัดเจนและปลอดภัย เช่น
จุดที่ 1 → ลักษณะทางกายภาพของถ้ำ
จุดที่ 2 → ระบบนิเวศและสิ่งมีชีวิต
จุดที่ 3 → ความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติกับชุมชน
จุดที่ 4 → ความเชื่อและพิธีกรรมทางศาสนา
จุดที่ 5 → การอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน