1
ลงทะเบียน
2
เนื้อหาบทเรียน
3
ทำแบบทดสอบ
4
ผลการทดสอบ

นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์

แหล่งเรียนรู้: นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์

รายละเอียดหลักสูตร

หลักสูตรนี้มุ่งเน้นการถ่ายทอดองค์ความรู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น และทักษะเชิงช่างเกี่ยวกับการทำ "เทริดมโนราห์" เครื่องศิราภรณ์อันศักดิ์สิทธิ์และสำคัญยิ่งของศิลปะการแสดงมโนราห์แห่งภาคใต้ โดยผู้เรียนจะได้ศึกษาตั้งแต่ประวัติความเป็นมา ความเชื่อ ความสำคัญของเทริด ตลอดจนฝึกทักษะการทำเทริดอย่างเป็นขั้นตอน ตั้งแต่การเลือกสรรและเตรียมวัสดุอุปกรณ์ การขึ้นรูป การแกะสลักลวดลาย การรักพอก ลงรักปิดทอง การประดับตกแต่งด้วยกระจกหรืออัญมณี ไปจนถึงการดูแลรักษาอย่างถูกวิธี เพื่อให้ผู้เรียนเกิดความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง ตระหนักถึงคุณค่าทางวัฒนธรรม และสามารถนำทักษะภูมิปัญญานี้ไปอนุรักษ์ สืบสาน หรือต่อยอดในการสร้างสรรค์ผลงานและอาชีพต่อไป

จำนวนชั่วโมงเรียน
1.0 ชั่วโมง
เกณฑ์ผ่าน
60%
จำนวนบทเรียน
5 บท

ลงทะเบียนผู้เรียน

เนื้อหาบทเรียน

นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์

ความคืบหน้า: 0/5 บท 0%

เทริดมโนราห์ (อ่านว่า เชิด-มะ-โน-รา) เป็นเครื่องสวมศีรษะอันศักดิ์สิทธิ์และเป็นสัญลักษณ์สูงสุดของศิลปะการแสดงมโนราห์ (โนรา) ทางภาคใต้ของไทย โดยมีประวัติความเป็นมาและวิวัฒนาการที่ผูกพันกับความเชื่อ ศิลปวัฒนธรรม และศาสนา ดังนี้
1. ตำนานและจุดกำเนิดตามความเชื่อ
ตามตำนานมโนราห์ของภาคใต้ (ตำนานแม่ศรีมาลาและขุนศรีศรัทธา) เชื่อกันว่าเทริดมีกำเนิดมาจาก "เครื่องทรงของเทวดา" หรือมงกุฎของกษัตริย์ในสรวงสวรรค์
• เรื่องเล่าขานระบุว่า เมื่อ พระนางมัสสุรี (หรือแม่ศรีมาลา) และ ขุนศรีศรัทธา (ต้นนโมราห์องค์แรก) ได้คิดค้นการร่ายรำโนราขึ้น พระอินทร์หรือเทวดาได้ประทานเครื่องแต่งกายอันประณีตมาให้ ซึ่งรวมถึง "เทริด" เพื่อใช้เป็นเครื่องสวมศีรษะสำหรับการแสดงถวาย
• ในสมัยโบราณ มโนราห์ถือเป็นการแสดงชั้นสูงที่มีความเกี่ยวพันกับราชสำนักและพิธีกรรมทางศาสนา เทริดจึงเปรียบเสมือนสัญลักษณ์แห่งความสูงส่งและเป็นมงคล
2. ลักษณะทางศิลปสถาปัตยกรรมและการรังสรรค์
รูปแบบของเทริดมโนราห์ได้รับอิทธิพลมาจากรูปทรงสถาปัตยกรรมและเครื่องประดับศีรษะโบราณ:
• รูปทรง: มีลักษณะคล้ายมงกุฎทรงเตี้ยหรือยอดเจดีย์ ยอดปลายสุดมักทำเป็นทรง "ยอดบายศรี" หรือยอดจูงนาง
• โครงสร้าง: ทำจากไม้เนื้อเบา (เช่น ไม้ทองหลาง ไม้ตีนเป็ด) นำมาเกลาและแกะสลักเป็นรูปมงกุฎ ประดับด้วยกระหนก ลวดลายไทย เลี่ยมเงิน เลี่ยมทอง ลงรักปิดทอง และประดับด้วยกระจกสีหรือพลอย
• ปีกเทริด: บริเวณข้างหูทั้งสองข้างจะมี "ปีกเทริด" หรือ "หูเทริด" ยื่นออกมา ซึ่งได้แรงบันดาลใจมาจากเครื่องประดับศีรษะของเทวรูปในศิลปะศรีวิชัยและอยุธยา
3. ความศักดิ์สิทธิ์และบทบาทในพิธีกรรม
ในทางโนรา เทริดไม่ได้เป็นเพียงแค่ "อุปกรณ์การแสดง" แต่คือ "วัตถุมงคลและครูบาอาจารย์":
• ครูหมอโนรา: ชาวโนราเชื่อว่าเทริดเป็นที่สิงสถิตของสิริมงคล วิญญาณบรรพบุรุษ และครูหมอโนรา การจะสวมเทริดได้นั้น ผู้รำจะต้องผ่านพิธี "ผูกผ้าใหญ่" หรือ "ครอบเทริด" ซึ่งเป็นพิธีมอบความเป็นโนราอาชีพโดยโนราใหญ่ (ครูผู้ทำพิธี) เท่านั้น
• ข้อห้ามและประเพณี: เทริดจะถูกจัดเก็บไว้ในที่สูง (เช่น บนหิ้งครู) ห้ามนำมาวางไว้บนพื้น ห้ามข้าม และผู้ที่ยังไม่ได้ผ่านพิธีครอบเทริดจะไม่ได้รับอนุญาตให้สวมใส่โดยเด็ดขาด
4. เทริดในบริบทปัจจุบัน
ปัจจุบัน เทริดมโนราห์ได้รับการยกย่องเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญ โดยโนราได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ โดย UNESCO (ปี 2564) นอกจากนี้ งานช่างทำเทริดยังเป็นงานหัตถศิลป์ชั้นสูงที่ต้องอาศัยความชำนาญทั้งด้านช่างไม้ ช่างแกะสลัก และช่างปิดทอง เพื่อคงไว้ซึ่งเอกลักษณ์และความศักดิ์สิทธิ์ของชาว

ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านภูมิปัญญาการทำเทริดมโนราห์ (สำหรับหลักสูตรปราชญ์ชาวบ้าน/ผู้เชี่ยวชาญ นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์):
บทที่ 2: ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านภูมิปัญญาการทำเทริดมโนราห์
การทำ เทริดมโนราห์ (เครื่องสวมศีรษะอันศักดิ์สิทธิ์และมงกุฎที่เป็นสัญลักษณ์สูงสุดของมโนราห์) เป็นงานหัตถศิลป์ชั้นสูงที่ต้องอาศัยทักษะ ประสบการณ์ และความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านที่ละเอียดอ่อน โดยประกอบด้วยความเชี่ยวชาญในด้านต่างๆ ดังนี้:
1. ความเชี่ยวชาญในการเลือกสรรและเตรียมวัสดุ
• การคัดเลือกเนื้อไม้: มีความรู้เชิงลึกในการเลือกไม้เนื้อเบาและเหนียว เช่น ไม้ทองหลาง ไม้ตีนเป็ด หรือไม้เรือง เพื่อนำมาโกลนและแกะสลักเป็นรูปทรงมงกุฎโดยไม่แตกหักง่าย
• การเตรียมองค์ประกอบ: ความเชี่ยวชาญในการจัดหาและเตรียมวัสดุประดับ เช่น เงิน ทองคำเปลว กระจกสี และเพชรพลอยสังเคราะห์ เพื่อให้ได้เทริดที่มีความงดงามและถูกต้องตามตำรา
2. ทักษะฝีมือช่างและความประณีตในการรังสรรค์
• งานแกะสลักและขึ้นรูป (การโกลนเทริด): การเหลาแกะสลักโครงสร้างเทริดให้ได้สัดส่วนที่สมดุล ทั้งส่วนองค์เทริด ปีกเทริด (หูเทริด) และยอดบายศรี/ยอดจูงนาง
• งานปั้นลวดลายและลงรักปิดทอง: การทำลวดลายไทยและลายกระหนกด้วยความประณีตอ่อนช้อย การลงรักเพื่อความคงทน และการปิดทองคำเปลวให้เงางามเปี่ยมคุณค่า
• งานประดับกระจกและพลอย: การติดกระจกสีและพลอยประดับอย่างมีมิติ สะท้อนแสงไฟได้งดงามเมื่อผู้แสดงสวมใส่ร่ายรำบนเวที
3. ความรอบรู้ด้านสัดส่วน น้ำหนัก และสรีรศาสตร์
• การออกแบบน้ำหนักและความสมดุล: เทริดที่ดีต้องมีน้ำหนักเบาและได้สัดส่วนสมดุล เพื่อให้ผู้แสดงมโนราห์สวมใส่ได้พอดี ไม่หลุดหลวม และสามารถร่ายรำ ทุ่มเทริด หรือทำท่ายากๆ ได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย
4. ความเชี่ยวชาญด้านคติความเชื่อและพิธีกรรมทางมโนราห์
• การยึดถือคติโบราณ: เข้าใจถึงความศักดิ์สิทธิ์และข้อห้ามตามประเพณีของชาวโนรา ทั้งขั้นตอนการทำและการปฏิบัติต่อเทริดในฐานะสิ่งแทนครูหมอโนรา
• การประกอบพิธีเบิกเนตร/ประสิทธิ์เทริด: มีความรู้ในขั้นตอนประเพณีเพื่อให้เทริดที่สร้างขึ้นมีความสมบูรณ์ทั้งทางศาสตร์ (งานช่าง) และทางศิลป์ (ความศรัทธาและสิริมงคล)

ผลงานเด่นของภูมิปัญญานายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์
นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์ เป็นปราชญ์ชาวบ้านและช่างหัตถศิลป์ชั้นครูที่มีผลงานโดดเด่นด้านการรังสรรค์และอนุรักษ์เครื่องแต่งกายมโนราห์ โดยมีผลงานสำคัญและผลงานประจักษ์ดังนี้:
1. การประดิษฐ์เทริดมโนราห์ประณีตศิลป์
• เทริดมโนราห์สำหรับคณะโนราและงานพิธีการ: รังสรรค์เทริดมโนราห์ที่มีความถูกต้องตามคติโบราณ ลวดลายอ่อนช้อย และทรงคุณค่าทางพุทธศิลป์ เพื่อมอบให้แก่คณะโนราใหญ่และใช้ในพิธีครอบเทริด (ผูกผ้าใหญ่) ทั่วภาคใต้
• การประยุกต์เทริดมโนราห์จำลอง: สร้างสรรค์ผลงานเทริดขนาดจำลอง เพื่อใช้เป็นของกราบไหว้ ของที่ระลึก และสื่อการเรียนรู้ทางวัฒนธรรมแก่สถานศึกษาและผู้สนใจ
2. การรังสรรค์เครื่องแต่งกายและองค์ประกอบมโนราห์
• งานลูกปัดมโนราห์: การร้อยลูกปัดทำชุดมโนราห์ (เครื่องลูกปัด) เช่น สร้อยคอ กรองหน้า ตัวเสื้อ และปีกนกอย่างประณีต
• การแกะสลักหางหงส์และเครื่องไม้: การทำหางหงส์ เล็บมโนราห์ และอุปกรณ์ประกอบการร่ายรำที่มีความสมดุล เบา และทนทานต่อการใช้งานจริงบนเวที
3. การเป็นศูนย์กลางและแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญา
• การจัดตั้งแหล่งเรียนรู้ในชุมชน: เปิดบ้านเป็นแหล่งเรียนรู้และถ่ายทอดวิชาการทำเทริดมโนราห์ให้แก่นักเรียน นักศึกษา และเยาวชนในพื้นที่จังหวัดพัทลุงและใกล้เคียง
• การรับรองและการเผยแพร่ผลงาน: ผลงานได้รับการยกย่องเป็นผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเด่นประจำตำบล/อำเภอ และได้รับการเชิญนำผลงานไปจัดแสดงในงานนิทรรศการวัฒนธรรมระดับจังหวัดและระดับชาติ

บทที่ 4: เทคนิคและวิธีการการทำเทริดมโนราห์
การทำเทริดมโนราห์เป็นงานหัตถศิลป์ชั้นสูงที่ต้องอาศัยศาสตร์และศิลป์ร่วมกัน ตั้งแต่การเตรียมวัสดุ งานช่างไม้ งานแกะสลัก ไปจนถึงงานตกแต่งประดิดประดอย โดยมีขั้นตอน เทคนิค และวิธีการทำที่สำคัญดังนี้:
1. ขั้นตอนการเตรียมไม้และการโกลนโครงสร้าง (การขึ้นรูป)
• การเลือกและตากไม้: คัดเลือกไม้เนื้อเบา เช่น ไม้ทองหลาง ไม้ตีนเป็ด หรือไม้เรือง นำมาตัดตามขนาดและตากให้แห้งสนิทเพื่อป้องกันการหดตัวหรือรอยแตกร้าว
• การวัดสัดส่วนและเหลาขึ้นรูป: นำไม้มาเหลาและขุดโกลนเป็นโครงสร้างทรงมงกุฎ (องค์เทริด) โดยต้องคำนึงถึงขนาดของศีรษะและการกระจายน้ำหนักให้สมดุล
• การเข้ายอดและปีกเทริด: แกะสลักส่วนยอด (ยอดบายศรี/ยอดจูงนาง) และปีกเทริด (หูเทริด) แยกชิ้นส่วนอย่างประณีต ก่อนนำมาประกอบเข้ากับตัวองค์เทริดด้วยสลักไม้หรือกาวข้นพิเศษ
2. เทคนิคการแกะสลักและการทำลวดลายไทย
• การเขียนลายและแกะสลัก: เขียนลวดลายไทย เช่น ลายกระหนก ลายประจำยาม หรือลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ลงบนองค์เทริด แล้วใช้สิ่วแกะสลักสร้างมิติความสูงต่ำของลวดลาย
• การแต่งผิวด้วยรัก/ชัน: นำรักหรือชันผสมผงถ่านมาพอกทาและขัดแต่งพื้นผิวให้เรียบเนียน เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการลงสีและปิดทอง
3. เทคนิคการปิดทองคำเปลวและการประดับตกแต่ง
• การลงน้ำยาและปิดทองคำเปลว: ทาน้ำยาเชลแล็กหรือน้ำมันยาง แล้วปิดทองคำเปลวแท้ลงไปบนลวดลายอย่างเบามือ กวาดไล่ลมเพื่อให้ทองติดแน่น เงางาม และคงทน
• การประดับกระจกและพลอย (การติดกระจกสี): นำกระจกสีหรือพลอยสังเคราะห์มาตัดแต่งชิ้นเล็กๆ แล้วประดับลงบนช่องลวดลาย เพื่อเพิ่มความวิบวับ สะท้อนแสงไฟบนเวทีร่ายรำ
4. เทคนิคการแต่งรายละเอียดและการตรวจสอบความสมบูรณ์
• การตกแต่งภายใน: บุกรอบด้านในของเทริดด้วยผ้านุ่มหรือนวดปรับมุมให้สวมใส่สบาย ไม่กดทับศีรษะผู้แสดง
• การทดสอบน้ำหนักและความสมดุล: ตรวจสอบศูนย์ถ่วงของเทริดเพื่อให้อยู่ในแนวตั้งตรง สมดุล ไม่เอนเอียง และมีน้ำหนักเบาพอที่โนราจะใช้นักร่ายรำได้อย่างคล่องแคล่ว

การถ่ายทอดองค์ความรู้การทำเทริดมโนราห์
การสืบสานและคงไว้ซึ่งคุณค่าของเทริดมโนราห์มิให้สูญหาย จำเป็นต้องอาศัยกระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้จากปราชญ์ชาวบ้านสู่คนรุ่นหลัง โดยนายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์ มีแนวทางและกระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญา ดังนี้:
1. รูปแบบและช่องทางการถ่ายทอดองค์ความรู้
• การเปิดบ้านเป็นแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น: เปิดโอกาสให้นักเรียน นักศึกษา คณะโนรา และประชาชนที่สนใจเข้ามาศึกษาดูงาน เรียนรู้กระบวนการทำเทริดมโนราห์ และฝึกปฏิบัติจริงตั้งแต่พื้นฐาน
• การเป็นวิทยากรบรรยายและสาธิต: ร่วมมือกับสถานศึกษา หน่วยงานวัฒนธรรม และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในการเป็นวิทยากรสาธิตขั้นตอนการรังสรรค์เทริดมโนราห์ในงานนิทรรศการและกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ
2. กระบวนการถ่ายทอดทักษะตามวิถีช่างโบราณ
• การถ่ายทอดแบบตัวต่อตัว (ฝึกทักษะปฏิบัติจริง): เน้นให้ผู้เรียนได้ฝึกฝนทักษะทีละขั้นตอน ตั้งแต่การเลือกไม้ การใช้เครื่องมือช่าง การโกลนขึ้นรูป การแกะสลัก ไปจนถึงงานประดิดประดอยปิดทองและติดกระจก
• การปลูกฝังคุณธรรมและคติความเชื่อ: นอกเหนือจากทักษะเชิงช่าง ยังเน้นย้ำเรื่องความเคารพต่อครูหมอโนรา ข้อปฏิบัติและข้อห้ามทางประเพณี เพื่อให้ผู้เรียนมีความตระหนักถึงคุณค่าและความศักดิ์สิทธิ์ของเทริดมโนราห์
3. การอนุรักษ์ ต่อยอด และสร้างความยั่งยืน
• การบันทึกและจัดทำสื่อการเรียนรู้: สนับสนุนการบันทึกขั้นตอนการทำเทริดเป็นฐานข้อมูลดิจิทัลและสื่อออนไลน์ เพื่อให้คนรุ่นใหม่สามารถศึกษาและเข้าถึงได้ง่าย
• การสร้างเครือข่ายเยาวชนสืบสานมรดกวัฒนธรรม: ส่งเสริมให้เยาวชนในท้องถิ่นนำทักษะงานช่างไปต่อยอดเป็นอาชีพเสริมสร้างรายได้ ควบคู่กับการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของภาคใต้ให้คงอยู่สืบไป
กรุณาเปิดอ่านเนื้อหาให้ครบทุกบทก่อนทำแบบทดสอบ

แบบทดสอบ

นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์ (20 ข้อ)

00:00
แบบทดสอบ
00:00
ตอบแล้ว 0/20 ข้อ นายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์
1 กลุ่มผู้ผลิตเทริดมโนราห์ บ้านไร่ ตำบลสมหวัง อำเภอกงหรา เริ่มก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. ใด และใครเป็นผู้เริ่มสืบทอด
2 แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาการทำเทริดมโนราห์ของนายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์ ตั้งอยู่ที่หมู่บ้านใด
3 คำว่า "เทริด" ในการแสดงมโนราห์ให้อ่านออกเสียงอย่างไร
4 ตามตำนานมโนราห์ภาคใต้ เชื่อกันว่า "เทริด" มีจุดกำเนิดมาจากสิ่งใด
5 ยอดปลายสุดของเทริดมโนราห์มักทำเป็นรูปทรงใด
6 "ปีกเทริด" หรือ "หูเทริด" บริเวณข้างหูทั้งสองข้าง ได้รับแรงบันดาลใจมาจากงานศิลปะยุคใด
7 ไม้ประเภทใดที่นิยมนำมาใช้แกะสลักโกลนโครงสร้างองค์เทริดเนื่องจากมีเนื้อเบาและเหนียว
8 ในทางความเชื่อของชาวโนรา ผู้ที่จะสวมเทริดมโนราห์ได้จะต้องผ่านพิธีกรรมใดก่อน
9 องค์การ UNESCO ได้ขึ้นทะเบียน "โนรา" เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติในปี พ.ศ. ใด
10 ขั้นตอนการนำไม้มารูปแบบและขุดเนื้อไม้ให้เป็นโครงสร้างทรงมงกุฎเรียกว่าอะไร
11 เทคนิคใดที่ใช้แต่งผิวองค์เทริดให้เรียบเนียนเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการลงสีและปิดทองคำเปลว
12 การติดสิ่งใดลงบนช่องลวดลายของเทริดช่วยเพิ่มความวิบวับสะท้อนแสงไฟบนเวทีแสดง
13 เทริดมโนราห์ที่ดีตามหลักสรีรศาสตร์และการร่ายรำจะต้องมีคุณลักษณะอย่างไร
14 นอกเหนือจากเทริดมโนราห์ ผลงานเด่นด้านงานลูกปัดของนายเสริมศักดิ์ เลื่อนจันทร์ คือสิ่งใด
15 ผลงานประยุกต์ใดของนายเสริมศักดิ์ที่สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นของกราบไหว้ ของที่ระลึก และสื่อการเรียนรู้
16 ข้อใดคือข้อห้ามทางประเพณีเกี่ยวกับเทริดมโนราห์ตามความเชื่อโบราณ
17 การประกอบพิธีใดถือเป็นการมอบความศักดิ์สิทธิ์และสิริมงคลให้แก่เทริดที่สร้างเสร็จใหม่
18 รูปแบบการถ่ายทอดทักษะความรู้การทำเทริดของนายเสริมศักดิ์ตามวิถีช่างโบราณคือข้อใด
19 คุณค่าทางเศรษฐกิจชุมชนของกลุ่มผู้ผลิตเทริดมโนราห์ บ้านไร่ คือข้อใด
20 วัตถุประสงค์สำคัญที่สุดของการเปิดบ้านเป็นแหล่งเรียนรู้การทำเทริดมโนราห์ของนายเสริมศักดิ์ คืออะไร
สถานะการตอบ
ตอบแล้ว
ยังไม่ได้ตอบ
0 /20 ข้อ