รายละเอียดหลักสูตร

หลักสูตร “ปลูกคิด ปลูกกิน ปลูกใจ : สวนเศรษฐกิจพอเพียง” จัดทำขึ้นเพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้จริงของชุมชน โดยใช้ สวนรุ่งทวีชัย หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านพร้าว อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง เป็นกรณีศึกษาในการเรียนรู้การดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
สวนรุ่งทวีชัยได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง/เกษตรทฤษฎีใหม่/เกษตรผสมผสาน และมีนางจรูญลักษณ์ รุ่งทวีชัย เป็นผู้รับผิดชอบ/เกษตรกรเจ้าของแหล่งเรียนรู้
หัวใจสำคัญของหลักสูตรคือ
“ปลูกคิด” → ปลูกความรู้ ความคิด และทักษะในการพึ่งพาตนเอง
“ปลูกกิน” → ปลูกอาหารเพื่อบริโภค ลดรายจ่าย และสร้างรายได้
“ปลูกใจ” → ปลูกจิตสำนึกเรื่องความพอเพียง ความรับผิดชอบ และการอนุรักษ์ธรรมชาติหลักสูตร “ปลูกคิด ปลูกกิน ปลูกใจ : สวนเศรษฐกิจพอเพียง” เป็นหลักสูตรส่งเสริมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เกิดความรู้ ทักษะ เจตคติ คุณธรรม และคุณลักษณะที่พึงประสงค์ ผ่านการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติจริงในพื้นที่สวนเศรษฐกิจพอเพียง โดยน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นกรอบในการจัดการเรียนรู้ เพื่อให้ผู้เรียนสามารถนำหลัก “ความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกันที่ดี” ภายใต้เงื่อนไขความรู้และคุณธรรม มาประยุกต์ใช้ในการดำเนินชีวิตได้อย่างเหมาะสม

หลักสูตรออกแบบโดยใช้ “สวน” เป็นแหล่งเรียนรู้และห้องเรียนมีชีวิต เชื่อมโยงองค์ความรู้จากธรรมชาติ อาหาร การเกษตร สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สุขภาพ วิถีชีวิต และชุมชนเข้าด้วยกัน ผู้เรียนจะได้เรียนรู้ตั้งแต่การสำรวจและวางแผนพื้นที่ การเตรียมดิน การเพาะเมล็ดและขยายพันธุ์ การปลูกพืชผักและสมุนไพร การดูแลรักษา การใช้น้ำและทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า การเก็บเกี่ยว การประกอบอาหารและการบริโภคอย่างเหมาะสม ตลอดจนการแปรรูป การคำนวณต้นทุน–กำไร การจัดทำบัญชีรายรับ–รายจ่าย และการสร้างมูลค่าจากผลผลิตในสวน โดยเน้นกระบวนการเรียนรู้แบบลงมือทำ คิดวิเคราะห์ แก้ปัญหา ทดลอง สังเกต สะท้อนผล และทำงานร่วมกับผู้อื่น

สาระสำคัญของหลักสูตรแบ่งออกเป็น 3 มิติ ได้แก่ “ปลูกคิด ปลูกกิน และปลูกใจ”

“ปลูกคิด” มุ่งพัฒนากระบวนการคิดและทักษะชีวิตของผู้เรียน ให้รู้จักคิดอย่างเป็นระบบ คิดวิเคราะห์ คิดวางแผน คิดคำนวณ คิดแก้ปัญหา และตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลและเหตุผล ผู้เรียนได้ฝึกวางแผนการใช้พื้นที่และทรัพยากร การเลือกพืชให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม การคำนวณต้นทุนและผลตอบแทน ตลอดจนเรียนรู้จากความสำเร็จและความผิดพลาด เพื่อพัฒนาความสามารถในการพึ่งพาตนเองและปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลง

“ปลูกกิน” มุ่งให้ผู้เรียนมีทักษะในการผลิตอาหารที่ปลอดภัยและเหมาะสมกับตนเอง ครอบครัว และชุมชน เรียนรู้การปลูกผักสวนครัว พืชสมุนไพร ไม้ผล หรือพืชที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ รวมถึงการเลี้ยงสัตว์หรือกิจกรรมเกษตรที่สามารถดำเนินการได้ตามความพร้อมของสถานศึกษา ผู้เรียนเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างดิน น้ำ พืช อาหาร สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ตระหนักถึงคุณค่าของอาหารและทรัพยากร สามารถนำผลผลิตมาใช้บริโภค ลดรายจ่าย และต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์หรือกิจกรรมสร้างรายได้อย่างเหมาะสม

“ปลูกใจ” มุ่งพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และจิตสำนึกของผู้เรียน โดยใช้การทำสวนเป็นเครื่องมือในการปลูกฝังความรับผิดชอบ ความมีวินัย ความอดทน ความเสียสละ ความซื่อสัตย์ การทำงานเป็นทีม การแบ่งปัน และการเห็นคุณค่าของธรรมชาติและผู้อื่น ผู้เรียนเรียนรู้ว่าการเติบโตของต้นไม้ต้องอาศัยเวลา การดูแล และความเอาใจใส่ เช่นเดียวกับการพัฒนาตนเอง จึงเกิดความภาคภูมิใจในผลงาน เห็นคุณค่าของการพึ่งพาตนเอง และมีจิตสาธารณะในการร่วมดูแลทรัพยากรของส่วนรวม

หลักสูตรให้ความสำคัญกับการบูรณาการองค์ความรู้จากหลายกลุ่มสาระ โดยสามารถเชื่อมโยงกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีผ่านการศึกษาดิน น้ำ แสง การเจริญเติบโตของพืช ระบบนิเวศ และการทดลองทางการเกษตร เชื่อมโยงกับคณิตศาสตร์ผ่านการวัดพื้นที่ การคำนวณปริมาณเมล็ดพันธุ์ น้ำ ต้นทุน ผลผลิต และรายรับ–รายจ่าย เชื่อมโยงกับภาษาไทยและภาษาต่างประเทศผ่านการอ่าน ค้นคว้า บันทึกข้อมูล สื่อสาร และนำเสนอผลงาน เชื่อมโยงกับสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมผ่านวิถีชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการดำเนินชีวิตตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง รวมทั้งเชื่อมโยงกับการงานอาชีพผ่านทักษะเกษตร การแปรรูป การตลาด และการเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เน้น Active Learning และ Experiential Learning โดยให้ผู้เรียนเป็นผู้ลงมือปฏิบัติจริง วิทยากรทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยความสะดวกและผู้ให้คำปรึกษา ผู้เรียนได้เรียนรู้ผ่านวงจร “เรียนรู้–ลงมือทำ–สังเกต–คิดวิเคราะห์–สะท้อนผล–ปรับปรุง–นำไปใช้” พร้อมจัดทำสมุดบันทึกการเรียนรู้ แฟ้มสะสมผลงาน ชิ้นงาน และโครงงานสวนเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อสะท้อนพัฒนาการของผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ หลักสูตรมุ่งให้สวนเศรษฐกิจพอเพียงเป็น แหล่งเรียนรู้ของสถานศึกษาและชุมชน โดยเปิดโอกาสให้ผู้ปกครอง ปราชญ์ชาวบ้าน เกษตรกร และภาคีเครือข่ายเข้ามามีส่วนร่วมในการถ่ายทอดความรู้และภูมิปัญญา ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างโรงเรียน บ้าน และชุมชน ตลอดจนสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ที่สามารถพัฒนาต่อยอดสู่การเป็นต้นแบบด้านการจัดการทรัพยากร อาหารปลอดภัย และการดำเนินชีวิตอย่างพอเพียง

เมื่อสิ้นสุดหลักสูตร ผู้เข้ารับอบรมจะมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน มีทักษะพื้นฐานด้านการเกษตรและการผลิตอาหาร สามารถวางแผน ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า คำนวณต้นทุนและผลผลิตเบื้องต้น รู้จักการทำงานร่วมกับผู้อื่น มีความรับผิดชอบ มีวินัย อดทน ประหยัด ซื่อสัตย์ และมีจิตสาธารณะ ตลอดจนเกิดความภาคภูมิใจในตนเอง เห็นคุณค่าของอาชีพเกษตรกรรม ธรรมชาติ อาหาร และภูมิปัญญาท้องถิ่น

หลักสูตร “ปลูกคิด ปลูกกิน ปลูกใจ : สวนเศรษฐกิจพอเพียง” จึงมิได้มุ่งหมายเพียงให้ผู้เรียน “ปลูกพืชเป็น” แต่ต้องการให้ผู้เข้ารับการอบรม “ปลูกความคิดให้เป็น ปลูกอาหารให้ได้ และปลูกจิตใจให้ดี” เพื่อสร้างคนที่สามารถพึ่งพาตนเอง ใช้ชีวิตอย่างพอดี มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน มีความรู้ควบคู่คุณธรรม และสามารถดำรงชีวิตร่วมกับผู้อื่นและธรรมชาติได้อย่างสมดุลและยั่งยืน