บ้าน “ยะมะรัชโช”ตั้งอยู่ทางด้านฝั่งตะวันออกของแม่น้ำสุพรรณบุรี (แม่น้ำท่าจีน) ลักษณะเป็นเรือนไทยภาคกลาง ประกอบด้วยเรือนชาน ๑ หลัง หอนั่ง ๑ หลัง เรือนนอน ๒ หลัง หอกลาง ๑ หลังและเรือนครัว ๑ หลัง นับเป็นอนุสรณ์สถานเพื่อรำลึกถึงคุณงามความดีของเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ปูชนียบุคคลชาวจังหวัดสุพรรณบุรีที่ได้ปฏิบัติราชการด้วยความวิริยะอุตสาหะ ความซื่อสัตย์สุจริต ด้วยความจงรักภักดีจนได้รับความไว้วางพระราชหฤทัย จากพระมหากษัตริย์ในราชวงศ์จักรี นับตั้งแต่รัชกาลที่ ๕ เป็นต้นมา คำว่า ยะมะรัชโช คงมีความหมายถึง คู่พระบารมีแห่งพระเจ้า
ประวัติและความสำคัญของบ้านยะมะรัชโช ได้ใช้เป็นสถานที่รับเสด็จพระราชดำเนินในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จำนวน ๒ ครั้ง ทรงตรัสเรียกชื่อบ้านนี้ว่า “สุขุมาราม” ตามราชทินนามเมื่อครั้งยังดำรงตำแหน่งเป็นพระยาสุขุมนัยวินิต ต่อมาในชั้นหลังบ้านยะมะรัชโช ได้ใช้เป็นที่พำนักอาศัยของพระยาสุนทรสงคราม (ปุย สุวรรณศร) ผู้ว่าราชการจังหวัดสุพรรณบุรี ระหว่าง พ.ศ. ๒๔๖๖-๒๔๗๐ สืบต่อเนื่องมาจนถึงลูกหลานของท่าน และเมื่อ วันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ จึงได้มอบบ้านหลังนี้ให้อยู่ในความดูแลของมูลนิธิพระยาสุนทรสงคราม (ปุย สุวรรณศร) เพื่อประโยชน์ทางการศึกษาและสาธารณะประโยชน์ของจังหวัดสุพรรณบุรี ปัจจุบันอยู่ในความรับผิดชอบของโรงพยาบาลเจ้าพระยายมราช จังหวัดสุพรรณบุรี
บ้านยะมะรัชโช เป็นบ้านไม้ อาคารเรือนไทย ที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำท่าจีน เรือนไทยเก่าหลังนี้นอกจากจะสะท้อนวิถีชีวิตของคนไทยสมัยก่อน ที่แสดงถึงบ้านเรือนไทยภาคกลางที่ชัดเจนแล้ว ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่า อีกทั้งยังใช้เป็นที่ตั้งชมรมของผู้สูงอายุ ซึ่งกลุ่มผู้สูงอายุนี้ นอกจากมาทำกิจกรรมเพื่อให้บ้านยะมะรัชโชกลับมามีชีวิตชีวาแล้ว ชมรมผู้สูงอายุยังเป็นมัคคุเทศก์นำชมและผู้ดูแลเรือนไทยหลังนี้ให้ดูสะอาดตา และไม่ทรุดโทรมไปตามกาลเวลาอีกด้วย
