วัดเขาแก้ว ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 2 ตำบลนาเมืองเพชร อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย มีประวัติความเป็นมาและจุดเด่นทางศาสนา สังคม และวัฒนธรรมที่สำคัญ ดังนี้
1. ประวัติการก่อตั้งและวิสุงคามสีมา
การก่อตั้งวัด: ตามบันทึกของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ วัดเขาแก้วเริ่มก่อตั้งมาตั้งแต่ พ.ศ. 2318 (สมัยธนบุรี) ซึ่งนับเป็นวัดที่มีประวัติศาสตร์และสร้างขึ้นเพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวบ้านในพื้นที่ตำบลนาเมืองเพชรและพื้นที่ใกล้เคียงมาอย่างยาวนาน การได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา: ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2523
2. การพัฒนาเป็นอุทยานการศึกษาและศูนย์อบรมคุณธรรม อุทยานการศึกษาในวัด: ได้รับการคัดเลือกเป็น "อุทยานการศึกษาในวัด" ประจำปี พ.ศ. 2556 และเป็นศูนย์สงเคราะห์สร้างคนดีสู่สังคม โดยกรมการศาสนาและสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
แหล่งเรียนรู้และปฏิบัติธรรม: เป็นสถานที่สำคัญที่หน่วยงานภาครัฐ เอกชน สถานศึกษา และชุมชน ใช้เป็นสถานที่จัดกิจกรรมอบรมคุณธรรมจริยธรรม เข้าแคมป์ปฏิบัติธรรม ตลอดจนจัดตั้งเป็นสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดตรัง (แห่งที่ 8)
3. เอกลักษณ์ ประเพณี และจุดเด่นของวัดฆ้องและระฆังยักษ์ใหญ่ที่สุดในภาคใต้: วัดเขาแก้วจัดสร้างฆ้องยักษ์ (สูงประมาณ 6 เมตร กว้างประมาณ 5 เมตร) และระฆังยักษ์ (สูงเกือบ 8 เมตร) ซึ่งเกิดจากการร่วมใจบริจาคของพุทธศาสนิกชน เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวและเป็นสัญลักษณ์แห่งความสามัคคี
ประเพณีตักบาตรน้ำหอม: ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ วัดเขาแก้วมีประเพณีตักบาตรน้ำหอมที่เป็นเอกลักษณ์แห่งเดียวในจังหวัดตรัง โดยเชื่อว่าการสรงน้ำและตักบาตรด้วยน้ำหอมจะนำมาซึ่งความสุข สดชื่น และชื่อเสียงที่หอมฟุ้งกระจาย

ลักษณะทางกายภาพของ วัดเขาแก้ว (หมู่ที่ 2 ตำบลนาเมืองเพชร อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง) ครอบคลุมสภาพภูมิประเทศ สภาพแวดล้อม และสิ่งก่อสร้างโดดเด่น ดังนี้
1. สภาพภูมิประเทศและแวดล้อมธรรมชาติ
ลักษณะพื้นที่: ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบเชิงเขาและเนินเขา ร่มรื่นด้วยต้นไม้น้อยใหญ่นานาพันธุ์ ทำให้บรรยากาศโดยรอบ มีความเงียบสงบ เย็นสบาย และเหมาะแก่การปฏิบัติธรรม
การสอดคล้องกับธรรมชาติ: มีการจัดสรรพื้นที่ภายในวัดเป็น "อุทยานการศึกษา" โดยรักษาผืนป่าและไม้นานาพรรณไว้ เพื่อให้ผู้เข้ามาร่วมกิจกรรมได้สัมผัสและเรียนรู้ธรรมชาติควบคู่ไปกับธรรมะ
1. สภาพภูมิประเทศและแวดล้อมธรรมชาติ
ลักษณะพื้นที่: ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบเชิงเขาและเนินเขา ร่มรื่นด้วยต้นไม้น้อยใหญ่นานาพันธุ์ ทำให้บรรยากาศโดยรอบ มีความเงียบสงบ เย็นสบาย และเหมาะแก่การปฏิบัติธรรม
2. ขอบเขตและการเดินทาง
ที่ตั้งเชิงตั้งรับ: ตั้งอยู่ติดกับเส้นทางคมนาคมหลักในตำบลนาเมืองเพชร เชื่อมต่อระหว่างอำเภอเมืองตรังและอำเภอสิเกา ทำให้การเข้าถึงสะดวก
การวางผังพื้นที่: แบ่งสัดส่วนชัดเจนระหว่างเขตพุทธาวาส (อุโบสถ/ศาสนสถาน) เขตสังฆาวาส (กุฏิสงฆ์) และเขตจัดกิจกรรมอบรมคุณธรรมจริยธรรม/สำนักปฏิบัติธรรม

คุณค่าด้านการเรียนรู้ของ วัดเขาแก้ว (ต.นาเมืองเพชร อ.สิเกา จ.ตรัง) ครอบคลุมทั้งมิติทางศาสนา วัฒนธรรม สุขภาพ และสังคม ซึ่งสอดคล้องกับบทบาทการเป็นอุทยานการศึกษาและสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดตรัง โดยสามารถสรุปได้ดังนี้
1. . ด้านการศึกษาศาสนาและพัฒนาจิตใจ (Moral & Spiritual Education)
ศูนย์กลางการฝึกจิตและปฏิบัติธรรม: เป็นแหล่งเรียนรู้ธรรมะภาคปฏิบัติสำหรับเด็ก เยาวชน และประชาชนทั่วไป ผ่านกิจกรรมเข้าแคมป์ปฏิบัติธรรม ค่ายคุณธรรมจริยธรรม และการฝึกสมาธิภาวนาการน้อมนำหลักธรรมมาประยุกต์ใช้: สอนให้ผู้เรียนรู้เท่าทันตนเอง สร้างจิตสาธารณะ และนำหลักธรรมไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันอย่างเป็นรูปธรรม

กิจกรรมการเรียนรู้ของ วัดเขาแก้ว (ต.นาเมืองเพชร อ.สิเกา จ.ตรัง) จัดขึ้นเพื่อขับเคลื่อนบทบาทการเป็น อุทยานการศึกษา และ ศูนย์ปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดตรัง โดยมีความหลากหลาย รองรับทั้งเด็ก เยาวชน ผู้สูงอายุ และประชาชนทั่วไป ดังนี้
กิจกรรมค่ายคุณธรรม จริยธรรม และจิตอาสา (Moral Camp)
ค่ายอบรมเยาวชนคนดี: ร่วมกับสถานศึกษาในจังหวัดตรัง (เช่น กศน./สกร., โรงเรียนในเขตเทศบาล และ อบต.) จัดค่ายอบรมคุณธรรม จริยธรรม สำหรับนักเรียนและนักศึกษา

กิจกรรมการเรียนรู้: มีการสวดมนต์ทำวัตร การฝึกสมาธิเจริญปัญญา กิจกรรมละลายพฤติกรรม และการทำกิจกรรมจิตอาสาบำเพ็ญสาธารณประโยชน์เพื่อขัดเกลาจิตใจ

การอนุรักษ์และการพัฒนาของ วัดเขาแก้ว (ตำบลนาเมืองเพชร อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง) ดำเนินการอย่างต่อเนื่องผ่านการผสานระหว่างมิติทางศาสนา ชุมชน สุขภาพ และธรรมชาติวิทยา โดยมีกรอบแนวทางสำคัญดังนี้
การอนุรักษ์และสืบสานประเพณีวัฒนธรรมท้องถิ่น ประเพณีตักบาตรน้ำหอม: อนุรักษ์ประเพณีตักบาตรน้ำหอมช่วงเทศกาลสงกรานต์ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นแห่งเดียวในจังหวัดตรัง เพื่อส่งเสริมคุณค่าทางจิตใจ ความสดชื่น และความเป็นสิริมงคลงานทำบุญรูปถ่ายรำลึกบุรพชน: สืบทอดพิธีทักษิณานุปทานโดยนำภาพถ่ายของบรรพบุรุษมาประกอบพิธีร่วมกัน เพื่อปลูกฝังความกตัญญูกตเวทิตาและสร้างความสามัคคีในชุมชน