ประวัติความเป็นมาและการก่อตั้ง
• การสร้างวัด: วัดโหละคล้าสร้างขึ้นเมื่อพุทธศักราช 2420 (ตามบันทึกประวัติวัดในพื้นที่)
• ผู้ริเริ่ม: มีพระอธิการผอม เป็นผู้ริเริ่มดำเนินการสร้างวัด พร้อมกับประชาชนในหมู่บ้านที่ร่วมใจกันสร้างขึ้นเพื่อให้เป็นศูนย์รวมจิตใจ
• ด้านการศึกษา: ในอดีตวัดเคยมีโรงเรียนประถมศึกษาตั้งอยู่ในพื้นที่วัด เพื่อให้เด็กๆ ในชุมชนได้[A0-0]
ลำดับเจ้าอาวาส
วัดโหละคล้ามีพระภิกษุที่ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสและรักษาการสืบมาหลายรูป อาทิ:
1. พระผอม
2. พระเอียด
3. พระบ้อง
4. พระแดง
5. พระรุ้ง
6. พระพร้อม
7. พระไข่
8. พระคล้าย
9. พระตั้ง
10. พระเหนียง (ช่วงปี พ.ศ. 2510-2522)
11. พระกล่อง จตุกวโร (รักษาการต่อมา) และในยุคต่อมามีพระอธิการอุดม สภาจาโร (หลวงดม) เป็นเจ้าอาวาส [1, 2]

1. ที่ตั้งและทำเลทางภูมิศาสตร์
ภูมิประเทศ: ตั้งอยู่ในพื้นที่ราบลุ่มใกล้กับเชิงเขาบรรทัด ทางทิศตะวันออกของอำเภอย่านตาขาว พื้นที่โดยรอบมีลักษณะเป็นที่ลุ่มชื้นแฉะในอดีต (เป็นที่มาของคำว่า "โหละ")

แหล่งน้ำธรรมชาติ: มีลำคลองสายธรรมชาติไหลผ่านในบริเวณใกล้เคียง ซึ่งรับน้ำมาจากผืนป่าเทือกเขาบรรทัด (ส่งผลให้ในอดีตมีพืชตระกูล "ต้นคล้า" ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น)

2. สภาพแวดล้อมและนิเวศวิทยาโดยรอบ
ความร่มรื่นและพรรณไม้: พื้นที่ภายในวัดมีความร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ ทั้งไม้ยืนต้นดั้งเดิมและไม้มงคล มีการจัดสรรพื้นที่เขตร่มรื่น เหมาะแก่การปฏิบัติธรรมและการเรียนรู้ตามธรรมชาติ

บรรยากาศ: เป็นวัดในชนบทที่มีความสงบเงียบ แวดล้อมด้วยสวนยางพารา สวนผลไม้ และผืนป่าธรรมชาติของชุมชนตำบลโพรงจระเข้

3. การจัดวางพื้นที่และสิ่งก่อสร้าง (เสนาสนะ)
ขอบเขตพื้นที่: มีการแบ่งสรรพื้นที่ออกเป็นสัดส่วน ได้แก่ เขตพุทธาวาส (พื้นที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา) เขตสังฆาวาส (กุฏิที่พักสงฆ์) และพื้นที่ส่วนกลางสำหรับชุมชน

อาคารและศาสนสถาน:

อุโบสถ / ศาลาการเปรียญ: สถาปัตยกรรมเรียบง่ายตามรูปแบบวัดราษฎร์ภาคใต้ โครงสร้างมั่นคงเพื่อรองรับสภาพอากาศที่มีฝนตกชื้นตลอดปี

ลานกิจกรรมชุมชน: มีพื้นที่กว้างขวางสำหรับรองรับประชาชนในตำบลโพรงจระเข้เข้ามาร่วมงานบุญ งานประเพณีประจำปี และใช้เป็นพื้นที่จัดกิจกรรมของโรงเรียนในท้องถิ่น

สถานที่ประดิษฐานสิ่งศักดิ์สิทธิ์: มีอาคาร/ศาลาสำหรับประดิษฐานต้นตะเคียนทองโบราณและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเคารพบูชา

คุณค่าการเรียนรู้ของ "วัดโหละคล้า" (ตำบลโพรงจระเข้ อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง) สามารถจำแนกออกเป็น 4 มิติสำคัญ ซึ่งครอบคลุมทั้งด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ สังคม และสิ่งแวดล้อม ดังนี้ครับ

1. คุณค่าด้านศาสนาและจิตใจ (Spiritual & Moral Value)
ศูนย์รวมความศรัทธา: เป็นยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวบ้านในตำบลโพรงจระเข้ และเป็นสถานที่ประกอบศาสนพิธีสำคัญ (เช่น วันสำคัญทางศาสนา งานบุญสารทเดือนสิบ งานทอดผ้าป่า/กฐิน)

กลไกปลูกฝังคุณธรรม: ใช้เป็นพื้นที่ฝึกอบรมจริยธรรม ให้ผู้เรียนและคนในชุมชนได้เรียนรู้หลักธรรม การฝึกสมาธิ การมีจิตสาธารณะ และการขัดเกลาจิตใจผ่านกิจกรรมทางศาสนา

2. คุณค่าด้านประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาท้องถิ่น (Historical & Local Wisdom Value)
สะท้อนเรื่องราวถิ่นฐาน: ที่มาของชื่อ "โหละคล้า" เป็นบทเรียนทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่สะท้อนถึงสภาพดั้งเดิมของพื้นที่ (ที่ลุ่มน้ำท่วมขังและป่าต้นคล้า) ทำให้ผู้เรียนได้เชื่อมโยงชื่อสถานที่กับความเป็นมาของชุมชน

คติความเชื่อและมรดกทางวัฒนธรรม: การประดิษฐานโบราณวัตถุอย่าง "เจ้าพ่อตะเคียนทอง" สะท้อนถึงความเชื่อ ความศรัทธา และวิถีชีวิตดั้งเดิมของคนภาคใต้ที่ผูกพันกับธรรมชาติและสิ่งศักดิ์สิทธิ์

3. คุณค่าด้านสังคมและการบำเพ็ญประโยชน์ (Social & Community Value - "บวร")
โมเดลความร่วมมือ (บ้าน-วัด-โรงเรียน): เป็นพื้นที่ตัวอย่างในการสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน โดยวัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงระหว่างชาวบ้าน โรงเรียน และหน่วยงานท้องถิ่นในการพัฒนาสังคม

พื้นที่เรียนรู้ตลอดชีวิต: เปิดโอกาสให้คนทุกช่วงวัย ตั้งแต่เด็ก นักเรียน จนถึงผู้สูงอายุ เข้ามาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ทำกิจกรรมร่วมกัน และสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นจากรุ่นสู่รุ่น

4. คุณค่าด้านสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติวิทยา (Environmental Value)
การเรียนรู้ระบบนิเวศเชิงเขาบรรทัด: ด้วยตำแหน่งที่ตั้งใกล้น้ำตก คลองธรรมชาติ และแนวเทือกเขาบรรทัด วัดจึงเป็นแหล่งเรียนรู้การอยู่ร่วมกันระหว่างมนุษย์ ศาสนสถาน และธรรมชาติอย่างเกื้อกูล

จิตสำนึกในการอนุรักษ์: บรรยากาศที่ร่มรื่นและสมบูรณ์ของวัดช่วยปลูกฝังให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของป่าไม้ แหล่งน้ำ และตระหนักถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นของตนเอง

กิจกรรมการเรียนรู้ของ "วัดโหละคล้า" (ตำบลโพรงจระเข้ อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง) สามารถออกแบบและจัดกระบวนการเรียนรู้ให้ครอบคลุมทั้งการลงพื้นที่จริง การสืบเสาะหาความรู้ และการปฏิบัติจริง โดยแบ่งตามกลุ่มกิจกรรมหลักดังนี้ครับ

1. กิจกรรมสืบเสาะประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาชนบท (Historical & Local Wisdom Exploration)
กิจกรรม "สืบรอยโหละคล้า": ผู้เรียนเดินสำรวจพื้นที่ภายในวัดและบริเวณรอบข้าง สังเกตลักษณะทางกายภาพที่มาของคำว่า "โหละ" (พื้นที่ลุ่มชื้นแฉะ) และศึกษาสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติติดแนวเทือกเขาบรรทัด

กิจกรรม "สัมภาษณ์ปราชญ์ชุมชน": สัมภาษณ์พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน หรือผู้สูงอายุในหมู่บ้าน เกี่ยวกับประวัติการก่อตั้งวัด บทบาทของวัดในอดีต และเรื่องเล่าความเชื่อเกี่ยวกับโบราณวัตถุ เช่น "เจ้าพ่อตะเคียนทอง"

กิจกรรม "ถอดรหัสศาลาและเสนาสนะ": ศึกษาเรียนรู้สถาปัตยกรรม ศาสนวัตถุ และการจัดแบ่งสัดส่วนพื้นที่พุทธาวาส-สังฆาวาสของวัดราษฎร์ในชนบทภาคใต้

2. กิจกรรมส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และวิถีพุทธ (Moral & Cultural Practice)
กิจกรรม "สมาธิสร้างปัญญา": กิจกรรมสวดมนต์ ฟังธรรมเทศนา และฝึกปฏิบัติสมาธิอย่างง่าย ณ ศาลาปฏิบัติธรรม เพื่อขัดเกลาจิตใจและสร้างความสงบภายใน

กิจกรรม "เรียนรู้วิถีบุญท้องถิ่น": เข้าร่วมและศึกษากระบวนการจัดงานประเพณีทางศาสนา เช่น งานสารทเดือนสิบ งานตักบาตรเทโว งานทอดผ้าป่า/กฐินสามัคคี เพื่อเข้าใจวิถีชีวิตและความศรัทธาของคนในท้องถิ่น

กิจกรรม "จิตอาสาพัฒนาวัด (บวร สัมพันธ์)": ร่วมมือกันทำความสะอาด ลานวัด การดูแลกุฏิ หรือกวาดใบไม้ เพื่อปลูกฝังจิตสาธารณะและการมีส่วนร่วมในการทำนุบำรุงศาสนสถาน

3. กิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์และอนุรักษ์ธรรมชาติ (Environmental Learning & Stewardship)
กิจกรรม "สำรวจพรรณไม้และแหล่งน้ำ": เรียนรู้ชนิดของพรรณไม้ท้องถิ่นภายในวัดและพืชตระกูล "ต้นคล้า" รวมถึงการสังเกตระบบนิเวศของลำคลองธรรมชาติที่ไหลผ่านใกล้บริเวณวัด

กิจกรรม "วัดร่มรื่น ชุมชนยั่งยืน": ร่วมกิจกรรมปลูกต้นไม้ หรือคัดแยกขยะภายในวัด เพื่อเรียนรู้การบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมในแหล่งเรียนรู้ชุมชน

แนวทางการอนุรักษ์และการพัฒนา วัดโหละคล้า (ตำบลโพรงจระเข้ อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง) สามารถดำเนินงานได้ภายใต้หลักการบูรณาการความร่วมมือแบบ "บวร" (บ้าน วัด โรงเรียน/ราชการ) เพื่อรักษาคุณค่าทางจิตใจ สภาพแวดล้อม และสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมให้อยู่คู่ชุมชนอย่างยั่งยืน โดยแบ่งแนวทางออกเป็น 2 ส่วนหลัก ดังนี้ครับ

1. ด้านการอนุรักษ์ (Preservation & Conservation)
การอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมและความเชื่อท้องถิ่น:

ดูแลและจัดแสดงสิ่งศักดิ์สิทธิ์: รักษาสภาพโบราณวัตถุและสิ่งที่ชาวบ้านเคารพบูชา เช่น "เจ้าพ่อตะเคียนทอง" โดยสร้างอาคารหรือศาลาคุ้มแดดคุ้มฝนที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ พร้อมป้ายอธิบายประวัติความเป็นมาอย่างชัดเจน

สืบสานงานประเพณีและวิถีพุทธ: อนุรักษ์งานบุญประเพณีดั้งเดิมของท้องถิ่น เช่น ประเพณีสารทเดือนสิบ งานตักบาตรเทโว และพิธีกรรมทางศาสนา เพื่อไม่ให้เลือนหายไปตามยุคสมัย

การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม:

ฟื้นฟูระบบนิเวศดั้งเดิม: อนุรักษ์และปลูกพืชท้องถิ่นเพิ่มเติม โดยเฉพาะ "ต้นคล้า" และไม้น้ำบริเวณริมลำคลอง เพื่อรักษาสัญลักษณ์และที่มาของชื่อ "โหละคล้า"

รักษาความร่มรื่นและเขตอนุรักษ์ป่า: อนุรักษ์ต้นไม้ใหญ่และผืนป่าเชิงเขาบรรทัดในบริเวณวัด ให้เป็นเขตอภัยทานและแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติวิทยา

การบันทึกและจัดการความรู้ท้องถิ่น:

จัดทำคลังข้อมูลภูมิปัญญา: รวบรวมคำบอกเล่า ประวัติการก่อตั้งวัด และเรื่องเล่าปราชญ์ชาวบ้านจัดทำเป็นเอกสาร แผ่นพับ หรือสื่อดิจิทัล เพื่อป้องกันไม่ให้ประวัติศาสตร์บอกเล่า (Oral History) สูญหาย

2. ด้านการพัฒนา (Development & Innovation)
การพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้เชิงนิเวศและวัฒนธรรม (Cultural & Eco-Learning Hub):

จัดทำฐานการเรียนรู้และป้ายนิเทศ: พัฒนาเส้นทางศึกษาธรรมชาติและวัฒนธรรมภายในวัด พร้อมป้ายข้อมูล (หรือ QR Code) แนะนำจุดสำคัญ เช่น ประวัติวัด สภาพภูมิศาสตร์ และชนิดพรรณไม้

ปรับปรุงศูนย์เรียนรู้ชุมชน: จัดสรรพื้นที่ศาลาการเปรียญหรืออาคารโปร่งให้เป็นศูนย์เรียนรู้สำหรับนักเรียนและประชาชนที่มาศึกษาดูงาน

การพัฒนาสิ่งแวดล้อมและการบริหารจัดการยั่งยืน:

โครงการวัดสะอาด ร่มรื่น ปลอดภัย (Green Temple): บริหารจัดการขยะอย่างเป็นระบบ มีจุดแยกขยะ และการดูแลสุขอนามัยในพื้นที่เสนาสนะ

ปรับปรุงภูมิทัศน์และอารยสถาปัตย์: พัฒนาทางเดิน ราวจับ และสิ่งอำนวยความสะดวกให้ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และพุทธศาสนิกชนสามารถเข้าถึงพื้นที่พิธีกรรมได้อย่างสะดวกและปลอดภัย

การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ (Community Engagement):

ดึงเยาวชนร่วมพัฒนา: ดึงโรงเรียนในพื้นที่ตำบลโพรงจระเข้ให้นำนักเรียนเข้ามาทำกิจกรรมจิตอาสา ไกด์เด็กเล่าประวัติวัด และมีส่วนร่วมในการทำนุบำรุงวัด

ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและธรรมชาติ: เชื่อมโยงวัดโหละคล้าเข้ากับเส้นท่องเที่ยวในพื้นที่ เช่น น้ำตกวังหินลาด และแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศรอบเทือกเขาบรรทัด เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชน