"ข้าวเบายอดม่วง" เอกลักษณ์พื้นถิ่น มรดกภูมิปัญญาชาวนาไทย
บทที่ 1: ประวัติความเป็นมาของ "ข้าวเบายอดม่วง"
จุดกำเนิดและถิ่นฐานดั้งเดิม: ความเป็นมาของพันธุ์ข้าวพื้นเมือง "ข้าวเบายอดม่วง" ที่ผูกพันกับวิถีชีวิต ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมการทำนาของชุมชนตำบลวังคีรีมาอย่างยาวนาน
ที่มาของชื่อพันธุ์: ที่มาและเหตุผลทางนิรุกติศาสตร์หรือลักษณะเด่นที่ทำให้ชาวบ้านขนานนามข้าวชนิดนี้ว่า "ข้าวเบายอดม่วง"
พัฒนาการของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน: เส้นทางการรวมตัวของเกษตรกรชาวนาในตำบลวังคีรี จากการทำนาเพื่อบริโภคในครัวเรือน สู่การจัดตั้งเป็น "กลุ่มวิสาหกิจชุมชนชาวนาตำบลวังคีรี" เพื่อการอนุรักษ์และขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์: การศึกษาโครงสร้างของต้นข้าว ใบ รวงข้าว และเมล็ดพันธุ์ข้าวเบายอดม่วงทั้งในสภาพข้าวเปลือกและข้าวสาร
คุณลักษณะพิเศษของเมล็ดข้าว: เอกลักษณ์เฉพาะตัว เช่น สีของเปลือกเมล็ด รูปร่างเมล็ด และความนุ่มหรือความหอมเมื่อหุงสุก
สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมแก่การเจริญเติบโต: ดิน น้ำ และภูมิอากาศในพื้นที่ตำบลวังคีรีที่ส่งผลต่อการแสดงออกทางลักษณะประจำพันธุ์ของข้าวเบายอดม่วง
ข้าวเบายอดม่วง เป็นข้าวพันธุ์พื้นเมืองดั้งเดิมของจังหวัดตรัง ที่มีถิ่นกำเนิดและนิยมปลูกมากในพื้นที่ตำบลวังคีรี อำเภอห้วยยอด โดดเด่นด้วยเมล็ดข้าวเมื่อแก่จัดมีเปลือกสีม่วงคล้ายยอดมะม่วงเบา มีคุณค่าทางโภชนาการสูง โปรตีนสูง คาร์โบไฮเดรตต่ำ และมีสารต้านอนุมูลอิสระลักษณะและจุดเด่นเป็นข้าวเบานาปี อายุเก็บเกี่ยวประมาณ 4 เดือนครึ่งเมล็ดข้าวสารมีเยื่อหุ้ม มีทั้งสีขาวขุ่นและสีแดงเมื่อหุงสุกจะมีความนุ่มและมีกลิ่นหอมที่เป็นเอกลักษณ์

คุณค่าทางโภชนาการ: การวิเคราะห์สารอาหาร วิตามิน ใยอาหาร และสารต้านอนุมูลอิสระที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพตามหลักวิทยาศาสตร์และภูมิปัญญาพื้นบ้าน
ภูมิปัญญาการเกษตรอินทรีย์: การเรียนรู้วิถีการทำนาแบบดั้งเดิมที่ไม่ใช้สารเคมี การพึ่งพาระบบนิเวศธรรมชาติ และความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งแวดล้อม
คุณค่าทางเศรษฐกิจและสังคม: การสร้างรายได้เสริม การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากข้าว และการสร้างความเข้มแข็ง ความสามัคคี ตลอดจนความภาคภูมิใจในท้องถิ่นของคนในชุมชน

ฐานการเรียนรู้ที่ 1 (ต้นน้ำ): เรียนรู้กระบวนการคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ การเตรียมดิน การเพาะกล้า และการปักดำนาข้าวเบายอดม่วงตามฤดูกาล
ฐานการเรียนรู้ที่ 2 (กลางน้ำ): การเรียนรู้เรื่องการดูแลรักษาแปลงนา การจัดการน้ำแบบธรรมชาติ และการเก็บเกี่ยว (เกี่ยวข้าวด้วยเคียวและการนวดข้าวแบบโบราณ)
ฐานการเรียนรู้ที่ 3 (ปลายน้ำ): กระบวนการสีข้าว การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากข้าวเบายอดม่วง (เช่น ข้าวกล้องงอก ขนมพื้นบ้าน หรือผลิตภัณฑ์จากฟางข้าว) และการเรียนรู้การตลาดชุมชน

แนวทางการอนุรักษ์พันธุ์ข้าวพื้นถิ่น: การจัดตั้งธนาคารเมล็ดพันธุ์ชุมชนเพื่อป้องกันการสูญหายและการรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ
การพัฒนาคุณภาพและการแปรรูป: การประยุกต์ใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่เหมาะสมเพื่อยกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ บรรจุภัณฑ์ (Packaging) และเพิ่มมูลค่าสินค้า
การท่องเที่ยวโดยชุมชน (Community-Based Tourism): การพัฒนาศูนย์เรียนรู้ฯ ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้แก่เยาวชน นักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไปอย่างยั่งยืน